Policjanci i policjantki zamordowani w Zbrodni Katyńskiej

Współcześnie Katyń jest symbolem sowieckiej zbrodni z wiosny 1940 r. dokonanej na 14700 polskich jeńcach wojennych wziętych do niewoli i 11 000 cywilach aresztowanych przez NKWD należących do ziemiaństwa i elit intelektualnych po 17 września 1939 r. Wśród pomordowanych było ponad 6 000 policjantów i kilka policjantek.

Związek Radziecki wziętych do niewoli 200 tys. jeńców przekazał NKWD. Szeregowych żołnierzy i osoby starsze zwalniano do domów lub deportowano. Natomiast oficerów umieszczano w obozach w Kozielsku, Starobielsku i Ostaszkowie - w tym ostatnim przetrzymywano funkcjonariuszy Policji Państwowej, żołnierzy KOP, SG, Służby Więziennej, Żandarmerii Wojskowej. Więźniów politycznych, traktowanych jako element kontrrewolucyjny umieszczano w różnych więzieniach na terenie Zachodniej Ukrainy i Białorusi. 

5 marca 1940 r. na wniosek Ławrientija Berii Biuro Polityczne WKP(b) podjęło decyzję o rozstrzelaniu wszystkich więźniów oraz jeńców. Ich sprawy miały być rozpatrzone w trybie specjalnym, tj. bez wzywania aresztowanych i przedstawiania im aktu oskarżenia i zarzutów, bez przedstawiania decyzji o zakończeniu śledztwa i z zastosowaniem kary rozstrzelania. Tym bardziej, iż próby ich agitacji że  strony sowietów nie przynosiły oczekiwanych przez nich rezultatów. Już 3 kwietnia odbyły się pierwsze transporty śmierci. Policjantów z Ostaszkowa wywożono do Kalinina (ob. Tweru), następnie ich ciała przewożono do Miednoje i chowano masowych mogiłach.

Spośród wszystkich jeńców ten los nie spotkał 448 oficerów, których przewieziono do obozu przejściowego w Pawliszczew Borze a następnie do Griazowca.

Polski cmentarz wojenny w Miednoje/ fot. RaNo/ CC BY SA 3.0

Oprócz funkcjonariuszy służb porządkowych, podobną śmierć poniosły 54 kobiety, których nazwiska znalazły się na tzw. "ukraińskiej liście katyńskiej". Kobiety te zostały aresztowane przez NKWD jako przedwojenne społeczne działaczki, osoby niewygodne dla władzy sowieckiej. Wśród nich były co najmniej 2 policjantki i 1 pracownica służby więziennej: Maria Władysława Domańska, Helena Dzięciołowska i Maria Korczyńska.

Większość kobiet wiosną 1940 r. trafiło do więzienia w Kijowie a pięć do więzień w Charkowie i Chersoniu. Nie wiadomo, gdzie odbyła się ich egzekucja. Dzięki pracom ekshumacyjnych w Bykowni wiadomo, iż 53 z nich spoczęło w tamtejszych masowych grobach.

Bibliografia:

1. Fałdowski M., "...dlaczego udało im się przeżyć, gdy tylu zginęło?". Kryteria ocalenia jeńców - funkcjonariuszy Policji Państwowej wiosną 1940 r., w: Policja - tradycja i współczesność. Materiały poseminaryjne, K. Musielak, J. Grad (red.), Warszawa 2017, s. 78-85.

2. Piątek R., Siemińska D., Polki - ofiary represji komunistycznych na tzw. ukraińskiej liście katyńskiej w świetle źródeł archiwalnych i archeologicznych, w: "Biuletyn Fundacji generał Elżbiety Zawadzkiej", 27(65)2015, s. 3-27; dostęp w internecie: https://zawacka.pl/uploads/dokumenty/Biuletyn_2015_Do_Net.pl (dostęp: 8 kwietnia 2021 r.).